SuperKEKB KEK, Japonia · od 2018 · elektrony i pozytony
Fabryka mezonów B: mniejsza energia, za to rekordowa świetlność.
Historia CERN
Od 12 podpisów do największej maszyny świata
CERN powstał w 1954 roku, by po wojnie na nowo zbudować europejską naukę. Po drodze były bozony W i Z, narodziny WWW, antywodór i bozon Higgsa. Oto najważniejsze punkty tej drogi.
Oś czasu odkryć
Wybrane kamienie milowe, od założenia po dzisiejszą przerwę LS3.
- 1954
Założenie CERN
Dwanaście państw podpisuje konwencję o utworzeniu Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych pod Genewą. Dziś to największe laboratorium fizyki cząstek na świecie.
- 1957
Pierwszy akcelerator: synchrocyklotron
Rusza SC, pierwsza maszyna CERN. Dwa lata później startuje Proton Synchrotron (PS), który pracuje w kompleksie do dziś.
- 1983
Odkrycie bozonów W i Z
Eksperymenty UA1 i UA2 znajdują nośniki oddziaływania słabego. Rok później Carlo Rubbia i Simon van der Meer dostają za to Nagrodę Nobla.
- 1989
LEP i propozycja WWW
Rusza 27-kilometrowy zderzacz LEP, a Tim Berners-Lee składa w CERN propozycję systemu, który stanie się World Wide Web. W 1993 CERN uwalnia WWW do domeny publicznej.
- 1995
Pierwsze atomy antywodoru
Eksperyment PS210 wytwarza pierwsze atomy antymaterii. W 2010 eksperyment ALPHA nauczy się je więzić na dłużej.
- 2008
Start LHC
10 września pierwsza wiązka okrąża Wielki Zderzacz Hadronów, zbudowany w tunelu po LEP. Regularne zderzenia zaczynają się w 2010 roku.
- 4 lipca 2012
Odkrycie bozonu Higgsa
ATLAS i CMS ogłaszają odkrycie cząstki poszukiwanej od pół wieku. W 2013 roku Francois Englert i Peter Higgs otrzymują Nagrodę Nobla.
- 2015 do 2018
Run 2: energia 13 TeV
Po pierwszej dużej przerwie LHC wraca z niemal dwukrotnie wyższą energią i wielokrotnie większą ilością danych.
- 2022 do 2026
Run 3: rekordowe 13,6 TeV
Najdłuższy i najintensywniejszy bieg maszyny. CERN podsumował go jako przekraczający wszystkie oczekiwania.
- 2023
Otwarcie Science Gateway
Nowe centrum dla odwiedzających projektu Renzo Piano: wystawy, laboratoria i planetarium, otwarte niezależnie od pracy akceleratorów.
- od lipca 2026
Long Shutdown 3trwa
Po ostatnich zderzeniach Run 3 maszyna wchodzi w największą przebudowę w historii, przygotowującą erę HL-LHC około 2030 roku.
Wielkie akceleratory świata
Pierścienie w skali (pierwiastkowej) i energia zderzeń na skali logarytmicznej.
Tevatron Fermilab, USA · 1983 do 2011 · protony i antyprotony
Przez ćwierć wieku najpotężniejszy zderzacz świata; odkrył kwark top.
LHC CERN · od 2008 · protony i jony ołowiu
Obecny rekordzista: 26,7 km obwodu i bozon Higgsa na koncie.
FCC (koncepcja) CERN · decyzja około 2028 · docelowo protony
Studium wykonalności zakończone w 2025: pierścień około 91 km.